Ku ts'ook ila'al Gaza ya'abach kimeno'ob, yo'olal israelí péech' óolal

Dpa
Oochel Afp
K'iintsil

Miércoles 16 ti' mayo, 2018
Ramala/Gaza.

Ya’abach palestinos tu ts’ook ilajo’ob ti’ Franja de Gaza máako’ob kíimo’ob tu k’ab israelí aj k’atuno’ob le lunes máaniko’, ka’alikil táan ka’ach u beeta’al jump’éel noj líik’saj t’aan tu xuul kaaj yéetel Israel, kex beyo’ táan xan u yantal uláak’ ba’alteltáambalo’ob Cisjordania.

Kex 60 palestino’ob kíimo’ob, ichil le je’elo’obo’ ti’ yaan juntúul chaanbal kex waxakp’éel u ja’abil, ts’o’okole’ yanchaj kex uláak’ 2 mil 771 máak loobilta’ab, kex u chúumukil le je’elo’obo’ ts’onbil beeta’abo’ob, beey úuchik u ya’alal tumen Ministerio palestino de Salud tu lu’umil Gaza. Palestino’obe’ ku xíimbalo’ob tak cementerio, ka’alikil u yawtiko’ob "Alá es el más grande" yéetel "Muerte a Israel". "Estos judíos son criminales", ku ya’alik Faddel Sheij Jalil ti’ Dpa. “Ts’o’ok u kíinsa’al in waal, 15 u ja’abil, mixba’al u beetmaj ka’achi”. Francotiradoro’ob ts’onej, ku ya’alik.

“Ka’alikil u paktiko’obe’, sa’at u kuxtal”.

Ts’o’okole’, ma’ tu chukpajal kúuchilo’ob ts’ak yaj ti’al u ts’aatáanta’al máaxo’ob loobilta’ano’ob. U portavozil Organización Mundial de la Salud (OMS), Tarik Jasarevic, tu ya’alaj ka’alikil k’ala’ab Franja de Gaza tumen Israel yéetel Egipto ts’o’ok u beetik u yantal nojoch talamilo’ob ti’ palestina kúuchilo’ob ts’aakankil.

“Te’e winala’, ka’ap’éel ichil jo’op’éel ts’aako’ob k’a’anan u yantalo’obe’, ts’o’ok u xu’upulo’ob, ts’o’okole’ ti’ le p’áatalo’obe’ chéen ti’al jump’éel winal”, beey úuchik u ya’alal ti’ jump’éel k’a’aytajil tsikbal. Beyxan, ti’ público kúuchilo’ob ts’ak yaj Gazae’ chéen p’aatal ti’ob muuk’ ti’al u meyajo’ob jump’éel semana, beey a’alab tumen portavoz Jens Laerke, ti’ Oficina para la Coordinación de Asuntos Humanitarios (OCHA).

Palestino’obe’ tu much’ajuba’ob ti’al u líik’sik u t’aano’ob ti’al u ya’alik ma’ ki’imak u yóolo’ob úuchik u je’ebel u embajadail Estados Unidos tu lu’umil Jerusalén ba’ale’ beyxan úuchik u k’a’alal Franja de Gaza. Ts’o’okole’, palestino’obe’ tu k’a’ajsajo’ob Nakba, ti’ le martesa’, bix úuchik u jóok’sa’al ya’abach palestinos máak úuchik u yantal Estado de Israel, 70 ja’abo’ob paachil.

Israel ku tak poltik palestino Hamas xwo’okinil, máax jo’olbesik Franja de Gaza, tumen ku ya’alik k’a’abéetkunsa’ab máako’ob ti’al u aktáanta’al loobilaj yéetel tumen tukulta’ab u beeta’al loobilaj yóok’ol kaajo’ob yaan tu xuul kaaj Israel. Ti’ u múuch’il ba’atel israelí a’alabe’, u beet je’el ba’axak bíin yanak u beetej ti’al ma’ u cha’abal u yokol palestinos tu xuul kajil Israel, ts’o’okole’ ku ya’aliko’obe’ u ya’abil máaxo’ob kíimo’obe’, milicianos.

Ba’ale’, u kúuchil Derechos Humanos ti’ ONU tu tukultaj walkila’, Israele’ mina’an u páajtalil ti’ u k’a’abéetkunsik u yóol ts’oono’ob, tumen tu k’a’ajsaj noj muuk’e’ ti’al kiinsaje’ chéen ku páajtal u k’a’abéetkunsa’al ti’al ma’ u cha’abal ka yanak séeb kíimil wa ka beeta’ak loobilaj.

“Chéen u yóotik máak náats’al, k’áatal wa u k’askúunta’al vallae’ ma’ u k’áat u ya’al wa yaan u loobilta’al máak wa u kíinsa’al, le beetike’ ma’ unaj u k’a’abéetkunsa’al u yóol ts’oon”, tu ya’alaj portavoz Rupert Colville.

Ministerio del Interior tu lu’umil Gazae’ ku chíimpoltik ichil 60 máak kimene’, lajun ti’ le je’elo’obo’ táaka’ano’ob Hamas. Ichil máaxo’ob il wa ba’axe’, u máabenil kex 25 u túul máak kimene’ to’oba’an yéetel u paanil le múuch’kabilo’. Ba’ale’, le je’elo’ chéen u k’áat u ya’ale, múuch’kabil laj bo’ot u mu’ukulo’ob.