U múuch’kabil Organización Panamericana de la Salud (OPS) tu k’a’aytaj yaan sajbe’entsil yóok’olal u k’oja’anil sáarampyoon tu lu’umil Américas, le beetik tu páayt’antaj noj lu’umo’ob ti’al u maas jach kaláanta’al kaaj ti’ le pak’be’en k’oja’anila’, beyxan ti’al u báakunaarta’al yéetel u séeb péek máak kéen tsa’ayak ti’, ti’al u xo’ot’ol yéetel u kaláanta’al máaxo’ob séeb je’el u tsa’ayale’.
Sajbe’entsile’, k’a’ayta’ab te’el k’iino’oba’, ts’o’oke’ ku chíikbesik láayli’ u tsa’ayal le k’oja’anila’ ichil u kajnáalilo’ob jejeláas lu’umo’ob te’elo’. Ts’o’oke’ maaschaj u bin u ya’abtal tu ja’abil 2025, keetel yéetel le ts’ook jo’op’éel ja’abo’ob aantes, ts’o’oke’ je’ex u yila’alo’, láayli’ beey kun bin u ya’abta’al ti’al 2026.
OPSe’ ku k’áatik ka mu’uk’ankúunsa’ak u kaláanta’al kaaj yéetel xan u yila’al máax ti’ ku tsa’ayal ti’al u xo’ot’ol ti’, je’el bix xan u séeb xak’alta’al ti’ labóoratooryóo wa leti’e’ k’oja’anilo’, beyxan u báakunarta’al máak.
En español: OPS emite alerta epidemiológica por sarampión en América
K’a’aytaje’ beeta’ab tu jo’oloj yanak u tse’elel ti’ Canadá u k’aaba’ noj lu’um tu’ux mina’an sáarampyoon, ts’o’oke’ táan u yila’ale’ Estados Unidos yéetel Méxicoe’ láayli’ ti’ ku bino’obi’. U jala’achil noj lu’umo’obe’ tu k’áatajo’ob ka ts’a’abak uláak’ ka’ap’éel winalo’ob ti’al u kaxik u xu’ulsiko’ob le k’oja’anil táan u bin u pa’ak’alo’. Kex beyo’, Donald Trump, u jala’achil Estados Unidose’ tu jets’aj u jóok’ol ti’ u mola’ayil Organización Mundial de la Salud, tu’ux méek’a’an OPS.
Tu ja’abil 2025e’, yanchaj 14 mil 891 máax ti’ jéets’ tsa’ay le k’oja’anilo’, ti’ lelo’obo’ yanchaj 29 máak kíim ti’ 13 u p’éel noj lu’umo’ob. Noj lu’umo’ob tu’ux yanchaj máaxo’ob k’oja’anchaje’ leti’ lelo’oba’: Argentina (36), Belice (44), Bolivia (597), Brasil (38), Canadá (5 mil 436 u túul máak, yéetel ka’atúul kíimij), Costa Rica (juntúul k’oja’anchajij), El Salvador (juntúul k’oja’anchajij), Estados Unidos (2 mil 242 u túul máax tsa’ay ti’ yéetel óoxtúu kíimij), Guatemala (juntúul k’oja’anchajij), México (6 mil 428 kaaso’ob yéetel 24 kimeno’ob), Paraguay (49), Perú (5) yéetel Uruguay (13 kaaso’ob). Le beyka’ajo’ ku chìikbesik ya’abchaj 32 u téenal le beyka’aj k’oja’an máako’ob yanchaj tu ja’abil 2024, tumen chéen 466 kaaso’ob ojéelta’ab yanchajij.
Xak'alutskíinsa'an tumen: Sasil Sánchez Chan
