K'iintsil
La Jornada
12/03/2026 | Dhaka, Bangladesh
Jump’éel tuukul mantats’ yaan ich siiensyáa-fixione’, leti’e’ u béeytal u kopiarta’al jump’éel ts’o’omel pool ti’al u ts’a’abal ti’ jump’éel síimulaador díijital. Ba’ale’ lela’ jaajchajij. Tu jo’oloj jayp’éel ja’abo’ob meyaj beeta’ab tumen jejeláas múuch’o’obe’, béeychaj u yáax kopiarta’al ti’ jump’éel síimulaador díijital yaan ichil sisteemáa néerbiosoo juntúul ba’al kuxa’an, ti’al beyo’ u béeytal u beeta’al jump’éel reed núueronal díijital yéetel le je’el u béeytal u máanejarta’al jump’éel wíinkilal síimuladóo xan.
U mola’ayil Eon Systemse’ tu ts’áaj k’ajóoltbil le 7 ti’ marzo máanika’, jump’éel kóom cha’an tu’ux ku yila’al u wíinkilal juntúul xya’axkach de birtuual, beeta’an yéetel síimulaasyoone’, péeksa’ab tumen jump’éel koopia díijital ti’ sisteemáa néerbiosoo de jach jaaj.
Beey túuno’, yéetel maapa néeuronal beeta’ab ichil u meyajil FlyWire tu ja’abil 2024, u múuch’il ajxaak’al máako’ob Eon Systemse’, béeychaj u beetiko’ob le 139 mil neuroonas yéetel le maanal 50 miyoonesil siinapsis yaan ichil u ts’o’omel u pool juntúul xya’axkach. Yéetel u meyajil NeuroMechFly v2, beeta’ab jump’éel modeelo neuromekaanikóo yéetel le kopiarta’ab tuláakal u seentidosil le xya’axkacho’, beyxan bix u yu’ubik ba’ax yaan tu bak’pachil. Le beetik béeychaj u yantal u birtual wíinkilal ti’al u péek kéen yanak estimulos.
Meyaje’ noj ba’al tumen ma’ íintelijeensyáa áartifisyaali’, ts’o’omel pool de “jaaj” tumen ku meyaj yéetel bioloojikóo ba’alo’ob, chéen ba’axe’ tuláakal díijital; neuronaobe’ ku na’atiko’ob ba’ax ku k’uchul ti’obe’ ts’o’oke’ ku túuxtiko’ob t’aan ti’al u péek le díijital wíinkilalo’.
Jxaak’al Alexander D. Wiessner-Gross, juntúul ti’ le máaxo’ob jo’olbes meyaje’, tu ya’alaj u tuukulil Eon Systemse’ leti’ u béeytal u nupa’al díijital neuronas ti’al u béeytal u péeksa’al tu beel u ts’o’omel u pool juntúul ch’o’, kex 560 u téenal maas talam u béeytal keetel yéetel juntúul xya’axkach, tumen u ti’ale’chéen 75 miyoonesil neuronas yaan ti’.
Xak'alutskíinsa'an tumen: Sasil Sánchez Chan