Béeychaj u yáax túuxta’al cháakal ja’as pak’a’ab Yucatán tak Reino Unido

Huertas Magaña, jump’éel próoduktooraáa ti’ u kaajil Akil, tu noojolil Yucatán, tu yáax túuxtaj u pak’al chakáal ja’as tak Reino Unido; leti’e’ yáax kaaj tu lu’umil México béeychaj u k’ujsik kex ka’ap’éel tóoneladaob tak te’elo’. 

“Talam le jmeyajo’, yáaxe’ tumen k’a’abéet u k’ujsa’al tak te’elo’, leti’e’ ts’o’ok kbéeykunsiko’, ba’ale’ walkila’ k’a’abéet u mu’uk’ankúunsa’al ka k’áata’ak tumen u máakilo’ob le te’elo’, tumen ma’ suuka’an u jaanta’ali’, ma’ séeb u ma’anali’”, tu tsolaj Julio Magaña, máax ku meyaj tu jaatsil koonol tu mola’ayil Huertas Magaña úuchik u tsikbal yéetel La Jornada Maya.

“Le yáax ts’o’ok u túuxta’ala’, chéen muestra tumen le je’elo’ ku meyaj ti’al u je’ets’el tu beel tuláakal próotokoolos beyxan u manualilo’ob u túuxta’al janabe’enba’alob tak táanxel lu’umo’ob, tumen unaj u yila’al ka uts máanak aduanas, ka líik’sa’ak tu beel, íinspeksyoono’ob, tuláakal la ba’alo’obo’, to’one’ ba’ax kbeetike’, k-ilik ka uts k’uchuk te’elo’, ts’o’oke’ ka uts k’a’amak tumen máax máanik. Kéen k’a’amake’, unaj u yila’al túun ka tak’anchajak tu beel, ts’o’oke’ yaan k’iine’ ku yantal u ts’a’abal túuntbil, u ko’onol, u k’a’aytal yéetel u tsikbalta’al wa ki’ úuchik u k’a’amal tumen máax jaantik, ti’al beyo’ u béeytal u ka’ k’áata’al uláak’ manbil”, tu tsolaj Julio.

Leti’ xane’ ku ya’alik le ba’ax béeychajo’, noj ba’al ti’al paak’al ku beeta’al Yucatán, beyxan ti’al México, tumen ku je’ik joolnaj ti’ uláak’ ajkoonolo’ob, ti’al u yojéeltiko’ob ba’ax k’a’abéet ti’al u túuxtiko’ob ba’al ti’ uláak’ noj lu’umo’ob.

Talam ba’al, u béeytal u túuxta’al chakáal ja’as tak Reino Unidoe’ xáanchaj maanal ka’ap’éel ja’ab, tumen ka’ache’ ma’ táan u béeytal u túuxta’ale’, tumen mina’an próotokoolos fíitosanitaryóo ti’al u béeytal u yoksa’al te’el lu’umo’.

“Yéetel u mola’ayil Sweet Seasons béeychaj knupikbáaj meyaj ti’al u béeytal le koonola’, ti’al k-k’uchul ti’ uláak’ tu’uxo’ob. Beyxan áantajnaj Asociación de Exportadores e Importadores de México ti’al u yoksa’al u ju’unil tu jala’achil le lu’umo’, Secretaría de Economía (Sety) yéetel Secretaría de de Desarrollo Rural (Seder), tumen leti’e’ tu’ux ku táakmuk’ta’al le meyajo’oba’”. 

Beey túuno’, Reino Unido se suma a Canadá, España, Francia, Alemania, Holanda, Hong Kong yéetel Emiratos Árabes, leti’e’ tu’ux ku béeytal u túuxta’al chakáal ja’as, ts’o’oke’ Yucatán leti’e’ yáax noj lu’um pak’ik.