de

del

Foto: Fernando Eloy

Tu noj lu’umil México, xiibo’ob máax t’aanik máasewal t’aane’ yaan 231% u páajtalil u kuxtal ich jach óotsilil, keetel yéetel u jeel máako’ob. Yóok’olal ko’olele’, 250% maas jach je’el u kuxtalo’ob beyo’, beey úuchik u ya’alal tumen tumen ajxaak’al máako’ob ti’ tsikbal beeta’ab tu kúuchil Cámara de Diputados yóok’olal díiskriminasyoon.

U súutukil tiskbale’ jo’olbesa’ab tumen Elías Robles Andrade, máax jo’olbesik u kúuchil Espacio Cultural San Lázaro, beyxan tumen máaxo’ob táakpaja’an ich Consejo Nacional para Prevenir la Discriminación (Conapred) yéetel áakademikas ti’ u noj najil xook Universidad Nacional Autónoma de México (UNAM). Leeti’obe’ tu ya’alajo’ob rasiismoe’ “mu’uk’a’an yanik yéetel síistematikoil bix jeets’el”.

Olivia Gall, x-xak’al xook tu kúuchil Centro de Investigaciones Interdisciplinarias en Ciencias y Humanidades (Ceiich) ti’ u noj najil xook UNAMe’, tu ya’alaj ma’ unaj u na’ata’al beey díiskrimansyoon raasyal tumen lelo’, díiskriminsayoon rasiistáa; tu jach a’alaje’ ich wíinike’ mina’an raasáas, kéen ch’a’achibta’ak ba’al yóok’olale’ chéen ku beeta’al tumen máaxo’ob “ku tukultiko’ob yaan raasáas”.

Tak tu ja’abil 2015 ka’aj je’ets tu noj lu’umil México u ch’i’ibal boox máako’ob xan, leti’obe’ ya’abach ja’abo’ob ta’akabo’ob, ts’o’oke’ leti’ tu ya’alaje’ “ma’ tun béeytal u ya’alal wa jejeláas miatsilo’ob ku chíimpolta’al” wa láayli’ u péech’óolta’al máak yóok’olal o ch’i’ibal wa yóok’olal máaxi’.

Beey túuno’, Rita Baeza Narváez, máax beetik u kóonsultorail Intersección-México, tu ya’alaj u 63.9% máaxo’ob t’anik máasewal t’aane’ ma’ xan ya’ab u náajalo’obi’.

Xak'alutskíinsa'an tumen: Sasil Sánchez Chan