K'iintsil
La Jornada
13/05/2026 | Moscú, Rusia
Le mates máanika’, u noj lu’umil Rusiae’ meyajnaj ti’al u yilik bix u meyaj jump’éel túumben chowak misil ku náachtal yéetel ku béeytal xan u ts’a’abal ti’ nuxi’ ojiibáas nukleares, le meyaja’ beeychaj tu jo’oloj k’uchuk tu xuul ts’ook mokt’aan beetchaj yéetel Estados Unidos.
U xuul u mokt’aanil New START ts’o’okspaj tu winalil febrero yéetel tu p’ataj jáalk’ab tuka’atéen le ka’ap’éel noj lu’umo’ob jaach mu’uk’an yaniko’ob yóok’olal nuklear ts’oono’ob ichil tuláakal yóok’ol kaab.
“U sisteemas misilo’obe’ leit’e’ maas jach mu’uk’antako’ob yaan yóok’ol kaab”, tu ya’alaj u jala’achil Rusia, Vladimir Putin, tu jo’oloj u k’am u íinformeil yóok’olal bix úuchik u yutsil meyaj Sarmat, jump’éel balístikóo misil íinterkontinentaal (ICBM).
Jala’ach Putíne’, tu ya’alaj misile’ ku béeytal u kuchik jump’éel nuxi’ ojiibáa maanal kantéen u mu’uk’a’anil ja’al ba’axak uláak’ ts’oonil yéetel le ka béeyak u ke’etel ichil u ejeersitosil óoxiddente, ts’o’oke’ tu ya’alaje’ Sarmate’ yaan u káajsik u “séerbisyooil kombaatée” aantes u ts’o’okol le ja’ab je’ela’.
Jrusoil jala’ache’ ts’o’okili’ u yáax jet’sik ka’aj yáax próobarta’ab misil tu ja’abil 2022e’ de ke yaanili’ u beeta’al aantes u ts’o’okol le ja’abo’, kex ma’ ts’o’oksa’al le ba’ax tukulta’ab u yáax beetchajalo’.
Pavel Podvig, ajxaak’al ichil u mola’ayil Instituto de las Naciones Unidas para la Investigación sobre el Desarme, tu tukultaj jach je’el u béeytal u beeta’al u pruebail u “noj misil” Rusia tu ja’abil 2025, kex tumen “ma’ jach jelbesik ba’ax ku tukulta’al yóok’olal bix kun meyaj u fuersasil u lu’umil Rusia”.
Kremline’ tu ya’alaj ts’o’ok u ts’áak u yojéelt ti’ Estados Unidose’ es ke yaan u ts’onik misil, beey a’alab tumen u ajeensyail TASS.
Xak'alutskíinsa'an tumen: Sasil Sánchez Chan
