Juntúul chan ba’alche’ ku meyaj ti’al u ts’áak u p’iis uláak’ mejen ik’elo’ob ma’ jach uts u yila’al tumen wíiniki’, je’el bix xya’axkacho’ob yéetel k’oxolo’ob, ichil uláak’o’ob. U k’aaba’ ich káastelan t’aane’ araña tejedora de panza espinosa.
Ojéela’an leti’ tumen séeb u ja’asaj óol, yaan u ts’aak ti’al u chukik ba’al u jaantej, ba’ale’ ma’ sajbe’entsil ti’al wíiniki’, ma’ táan u yantal u biinsa’al máak tu najil ts’akyaj wa ku chi’ibili’. U mejen koje’ ma’ táan u jach tsa’aayal u pot u yoot’el wíiniki’.
“U nak’ le chan ama’ polok yéetel yaan u k’i’ixel, kaja’an tu ka’anal che’ilo’ob América del Norte yéetel México”, beey tu tsolaj máax beetik u k’a’aytajilo’ob u múuch’kabil Desarrollo y Medio Ambiente, A.C., Jacqueline May Díaz.
En español: La imponente araña de panza espinosa usa su veneno para cazar
Tu ya’alaje’ u xch’uupul ame’ ku p’isik ichil 8 tak 11 milimeetros u chowakil, ts’o’oke’ u nak’e’ sak yéetel boox, beyxan yaan u t’o’ol yéetel u chowak k’i’ixelo’ob ku meyaj ti’ ti’al u sajakúunsik u jeel ba’alche’ob.
U xiibil ame’ maas mejentak yéetel túuts’tak, ma’ jach ya’ab u k’i’ixelo’obi’, ts’o’oke’ maas ma’ booxtako’obi’”.
“Am k’i’ix nak’e’ ku beetik u k’áan kex de 30 cms u kóoch u wóolisil, ts’o’oke’ ojéela’an óoli’ sáansamal ku jiit’ tumen ti’al u sáasbal k’iine’ ku jeel jit’ik túumben k’áan yéetel áak’abe’ ku jaantik k’áano’ob yaan ichil le ts’o’ok u meyajtiko’obo’ ti’al u ka’ k’a’abéetkunsiko’ob le ts’o’ok u yáax beetiko’obo’”.
Maas uts u kajtalo’ob tu’ux yaan uumedóo k’áax, yéetel u ya’abile’ tu’ux yaan ja’ naats’. Yaan ku yila’al Área de Protección de Flora y Fauna “Laguna de Términos”, tu péetlu’umil Kaanpech.
Máaxo’ob beetik jejeláas xaak’alo’ob yóok’olal amo’obe’ ku ya’alik u ts’aake’ ma’ sajbe’entsil ti’al wíiniki’, mix xan ti’al aalak’o’obi’, tumen chéen ku k’a’abéetkunsik ti’al u ch’éenel u péek le ba’ax ku chukiko’.
Xak'alutskíinsa'an tumen: Sasil Sánchez Chan
