K'iintsil
La Jornada
11/06/2026 | Ciudad de México
Cháak k’áax tu noj lu’umil México ichil u winalil enero tak junio ti’ le ja’ab yaniko’ona’ maanal 15 por ciento maas k’a’am ti’ u promedioil climatología yanchaj ti’ le ts’ook 30 ja’abo’ob, beey tu ya’alaj Jorge Zavala Hidalgo, juntúul jxaak’al ti’ u kúuchil Instituto de Ciencias de la Atmósfera y Cambio Climático ichil u noj najil xook Universidad Nacional Autónoma de México (UNAM).
Tu sáasilkúunsaje’, ku ch’a’abal promedio beey referencia ba’ale’ ma’atech u ke’etel yéetel mix jump’éel ja’abi’; je’el bix, tu ja’abil 2025e’, jach ya’ab cháak k’áaxij, ba’ale’ tu ja’abil 2024e’, jach p’éel úuchik u báanal ja’, le beetik wa ku ke’etel beyo’, ma’ ya’ab ba’al ku chíikbesiki’.
Ts’o’okole’, tu ya’alaj jach k’a’anan u ch’a’anukta’al jejeláas bix u yúuchul precipitación ichil tuláakal u noj lu’umil México, tumen ma’ juntakáalili’ bix u k’áaxal ja’ te’el xamano’, mix chúumuk wa tu noojol noj lu’um.
Beyxan le máax káajs u múuch’il meyaj Interacción Océano-Atmósfera te’el najil xooko’, tu ya’alaj jach sáasil yanik cháak ts’o’ok u k’áaxal tak walkila’ te’el ja’abil 2026a’, jela’antak; u ya’abile’ ts’o’ok u báanal tu chúumukil México, tumen le beyka’aj ts’o’ok u múuch’ul u xookil precipitacióne’ jach máanja’an ti’ u promedioil. Beyxan tu tsikbaltaje’ jach k’a’anan u xo’okol yéetel u na’ata’al bix je’el u yojéelta’al beyka’aj je’el u k’áaxal cháak, wa ma’, ti’ u jejeláas winalilo’ob jump’éel ja’ab, tumen u na’atale’ je’el u ts’áak u páajtalil u je’ets’el ba’ax k’a’anan yéetel uts ti’al kaaj.
Beey túuno’, tu ya’alaje’ yóok’olal u chan nej k’a’amkach cháak Borise’, Servicio Meteorológico Nacional (SMN) ku tukultike’ ti’ le ts’ook horas kun taale’, yaan u báanal k’a’amkach cháak tu kaajilo’ob Puebla, Estado de México, Morelos yéetel Ciudad de México.
Zavala Hidalgo tu ya’alaje’ beey ku máan le k’iino’ob ku taalo’obo’, tak bejla’a 11 ti’ junio, k’iin kéen chúnuuk u noj keetil Copa Mundial de la FIFA 2026.
Xak'alutskíinsa'an tumen: Sasil Sánchez Chan
