de

del

Mayamysis bacalarensis túumben chan p’aayach ba’alache’ kaja’an ich ja’

Descubren especie microendémica del Caribe Mexicano: 'Mayamysis bacalarensis'
Foto: Humberto Bahena / Ecosur

Jump’éel túumben científica kaaxan beeta’ab tu noojolil Quintana Roo tu je’ek’abtaj u joolnajil kaambal yóok’olal u jejeláasil kuxtal yaan Yucatán, tumen aj xak’al máako’obe’ béeychaj u kaxtiko’ob jump’éel túumben u género yéetel especieil misidáceo. Lela’ juntúul chan crustáceo méek’a’an tumen zooplancton. Tak walkila’ chéen ts’o’ok u yila’al Bacalar yéetel tu xamanil Bahía de Chetumal, mix tu’ux uláak’ ila’an wa yaani’.

Ba’ax kaxta’abe’ j beeta’ab tumen Manuel Elías Gutiérrez, u aj xak’al xookil Colegio de la Frontera Sur (Ecosur), Unidad Chetumal, ich múul meyaj tu beetaj yéetel xoknáal Diana Estela González Trejo, ti’ u noj najil xook Tecnológico Nacional de México (TecNM), campus Chetumal. Leti’obe’ tu ts’áajo’ob u k’aaba’ chan ba’alche’ beey Mayamysis bacalarensis, jump’éel especie chéen te’el baanta je’el kaja’an ichil tuláakal u ja’ilo’ob Caribe Mexicano.


En español: Descubren especie microendémica del Caribe Mexicano: 'Mayamysis bacalarensis'


Zooplanctone’ u múuch’il organismos kaja’ano’ob ich ja’, ts’o’oke’ yóok’olal beyka’aj u nojochilo’ob wa beyka’aj ku yutstal u náachtalo’obe’, ma’ tu béeytal u máano’ob tu beel ja’ k’a’am u yáalkab. Kex tumen jach k’a’anantako’ob ti’al u kuxtalil k’áak’náabe’, ya’abach ti’ u jejeláasilo’ob yaan Méxicoe’ ma’ jach k’ajóoltano’obi’, ts’o’oke’ ma’ xan ojéela’an científico ba’alo’ob yóok’olalo’obi’.

Ichil túun orgnaismo zooplanctónicos kaja’ano’ob ich ja’ maas chan ojéela’an ba’al tu yóok’olalo’obe’ ti’ yaan rotíferos, cladóceros yéetel copépodos. Ba’ale’, misidáceose’ ku chíikbesiko’ob junmúuch’ wíinkilalo’ob maas ma’ jach k’ajóoltano’obi’. Ti’ le mil 235 u p’éel u jejeláasil k’ajóolta’an yóok’ol kaabe’, u 90% kaja’an ich k’áak’náab.

Xak'alutskíinsa'an tumen: Sasil Sánchez Chan