Astrónomo’obe’ tu kaxtajo’ob ka’ap’éel nukuch planetas maas jach sáaltako’ob ti’ u ch’ujukil algodón de azúcar: ma’ aali’ ts’o’oke’ u nojochile’ je’ex u beyka’aj Júpiter.
Le ka’ap’éel nukuch ba’alo’oba’ -ku sutulsuut tu bak’pachil jump’éel eek’ kex mil 110 años luz náach yanik- leti’e’ maas nojoch múuch’ sáal exoplanetas kaxta’ani’.
Beey túuno’, le je’ela’ ku beetik u súutul le ka’ap’éel planetas maas jach sáaltak k’ajóolta’an tak walkila’, beey tu ya’alaj x doctora George Dransfield, ti’ u noj najil xook Universidad de Oxford.
U aalil le ka’ap’éel planetaso’, beyka’aj junwóol u yo’omil afeitar, le táant u ye’ets’elo’”, tu ya’alaj Dransfield ti’ jump’éel correo electrónico. U yéet meyajo’ob yéetel leti’e’ tu ts’áajo’ob k’ajóoltbil le miércoles máaniko’ ba’ax le tu kaxto’obo’, tu pikil ju’unil Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.
Dransfield ku tukultik planetase’ míin sak wa ch’ooj u boonil, yaan ba’al u yil wa nookoy u ka’anilo’obi’; mix jump’íit u boonilo’ob de rosa je’ex u ch’ujukil algodón de azúcar.
Beyxan ku tukla’ale’ míin u ya’abil u wíinkilal le planetasa’ de hidrígeno yéetel helio, ba’ale’ yaan u yantal u beeta’al meyajo’ob yéetel telescopio espacial Webb ti’alinta’an tumen NASA ti’al u jach je’ets’el bixij.
Planetase’ j ila’abo’ob tumen satélite Tess ti’alinta’an tumen NASA ichil u ts’ook lajun ja’abo’ob meyaj, ts’o’okole’ tu ka’ap’éelal beey jach ts’uts’ukilo’ob yéetel ku bak’pachtiko’ob jump’éel u eek’il constelación austral Volans, k’ajóolta’an beey xik’nal kay. Aj xaak’al máako’obe’ tu jach ch’úuktaj u yilko’ob bix u péek u órbitasil planetas yéetel u yáantajil telescopio’ob yaan Yóok’ol Kaabe ti’al u béeytal u jets’iko’ob u aalil, tu náachil kex mil 110 años luz. Jump’éel año luze’ ku chíikbesik óoli’ 9.7 billonesil kilómetros.
Xak'alutskíinsa'an tumen: Sasil Sánchez Chan
