U 58 por cientoil mexicoilo’obe’ maas ki’ u yu’ubik u jaantik botanas beeta’an yéetel ixi’im, beey úuchik u ts’a’abal k’ajóoltbil tumen u agenciail Kantar Worldpane.
Ichil u ja’abil 2025e’, u promedioil u jaanta’al botanas tumen juntúul wíinike’ tu chukaj 10.9 kilos, chíikpaj tu datos portal estadístico Statista. Beey túuno’, u maas jach jaanta’al botanas beyo’, jach péeka’an yóok’olal ba’ax suuk u jaanta’al te’el lu’umila’, je’el bix xan tumen séeba’an u kaxta’al wa u ma’anal.
Ichil ba’axo ’ob maas ya’ab u jaanta’al beey botanae ’ leti ’e ’ xóoxot ’ triángulosil ixi ’im ku beeta’al yéetel queso, tumen k ’ucha’an tak 76 por cientoil u jaanta’al; tu paache ’ ti ’ yaan deditos de queso yéetel 74 por ciento, ch’óoch’ papas, mejen páap cots ’itose ’ yéetel 59 por ciento, yéetel u ch’i ’ilibilo ’ob páap ixi’im yéetel 58 por ciento, beey úuchik u chíikpajal ti’ informe j ts’a’ab k’ajóoltbil tumen u pikil ju’unil Merca 2.0, úuchik u k’áata’al tumen Laboratorio de Datos contra la Obesidad (LabDO).
Xaak’al beeta’abe’ tu chíikbesaj ko’olele’ maas ki’ u yu’ubik paas a ke xiib, ba’ale’ chíika’an xan ichil jayp’éel múuch’ ja’abo’ob: mejen páap cots’itsoe’ maas ya’ab u jaant’aal tumen Generación Z (wíinik síij ichil u ja’abil 1990 yéetel 2010), ka’alikil ch’óoch’ papas, dedos de queso yéetel papas yéetel quesoe’ maas uts u jaanta’al tumen Millennials (máaxo’ob síij ichil u ja’abil 1981 yéetel 1996).
Le je’el túuna’, ku beetik u náajal tu beel máaxo’ob meyajtik le ba’alo’oba’. Ti’al u ja’abil 2024e’, náajal yanchaj yóok’olale’ k’uch tak 19 mil 747 millonesil dólares, yéetel le bix u yila’al ku yantal uláak’ náajale’, ku chíikbesik yaan u chukik 27 mil 210 millonesil dólares ti’al u ja’abil 2030.
Ba’ale’, ichil ba’ax ku ya’alal tumen aj xak’al máako’obe’, janalo’ob je’el bix le je’elo’ ma’ táan u tséentik wíinik, ts’o’oke’ ya’abach azúcar, taats yéetel ch’óoch’ ba’al ku taasik, le beetike’ je’el u beetik loob ti’ u toj óolal wíinike’.
Xak'alutskíinsa'an tumen: Sasil Sánchez Chan
