K'iintsil
La Jornada
08/07/2026 | Ciudad de México
Ichil u k’áaxil Área Natural Protegida ich Reserva de la Biosfera Sierra Gorda (RBSG), tu xamanil Querétaroe’, béeychaj u yáax ila’al yaan Águila Tirana, juntúul u jejeláasil ch’úuy sajbe’entsil yanik u ch’éejel.
U mola’ayil Comisión Nacional de Áreas Naturales Protegidas (Conanp) tu ts’áaj k’ajóoltbile’, u máakilo’ob RBSG meyajnajo’ob ti’al u t’u’ulpachta’al, u kaláanta’al yéetel u ch’úukta’al kuxtal yaan te’elo’, le beetik béeychaj u yáax ila’al ichil le k’áax kaláanta’ano’, ch’íich’ tu bin u ch’éejel.
Béeychaj u yila’al tumen yanchaj múul meyaj ichil u máakilo’ob ku meyaj ANP yéetel u kajnáalilo’ob tu éejidoil Ayutla, tu méek’tankaajil Arroyo Seco, le beetik béeychaj u yojéelta’al k’a’anan ba’alo’ob tu yóok’olal, beyxan tu’ux ku k’i’itbesikubáaj.
Águila Tiranae’, ku kajtal Sierra Madre Oriental, yéetel táakbesa’an ich Norma Oficial Mexicana NOM-059-SEMARNAT-2025, tu jaatsil ba’alche’ob Sajbe’entsil Yanik u Ch’éejel (P), le je’ela’ jump’éel ba’ax chíikbesik u k’a’ananil u kaláanta’al yéetel u beeta’al meyajo’ob ma’ tu xóot’ol ti’al u béeytal u kuxtal.
Ch’íich’ bine’, k’a’anan ti’al u kuxtalil k’áax, tumen ku tséentikubáaj ti’ u jeel ba’alche’ob, ts’o’oke’ ku ts’áak xan u p’iisil u yantal uláak’ u jejeláasil ba’alche’ob ti’ le tu’ux ku yantalo’.
Xak'alutskíinsa'an tumen: Sasil Sánchez Chan