K'iintsil
Dora Villanueva
07/09/2026 | México
Te’el k’iino’oba’, tu’ux táan u ch’a’ak u muuk’ inteligencia artificial (IA), propiedad intelectuale’ óoli’ beey mina’an u yuumile’, ts’o’oke’ lelo’ jump’éel ba’al ts’o’ok u jats’ik medios de comunicación ba’ale’ beyxan creadores, tumen ku p’íitkunsik óoli’ kex u táanchúumuk ti’ tráfico ku k’amik contenidos beeta’an.
Tu non lu’umil Méxicoe’, u 10 por cientoil máaxo’ob k’a’abéetkunsik Internete’, “ku yojéeltiko’ob ba’al” yéetel u chatbotsil IA, beey chíikpaj ichil u ts’ook xaak’almeyaj beeta’ab tumen Instituto Reuters sobre Noticias Digitales. Le ja’ab máaniko’, chéen k’ucha’an 7 por cientoi’.
Láayli’ beyxan u yúuchul ti’ óoli’ tuláakal mercados xak’alta’abo’, je’ex le yaan Colombia, Argentina, Brasil, Perú yéetel Chile, tu’ux jach ya’abchaj u k’a’abéetkunsa’al chatbots ti’al u yojéelta’al péektsilo’ob, kex tumen lelo’ láayli’ u núupul yéetel uláak’ fuentes.
U promedioil u k’a’abéetkunsa’al IA ti’al u yojéelta’al péektsilo’obe’ jnáak tak 10 por ciento, tumen ka’ache’ 7 yaan, ba’ale’ ichil máax ma’ u chuk 35 u ja’abile’ jnáak tak 17 por ciento.
U ch’a’ak u muuk’ chatbots, je’el bix ChatGPT, Claude yéetel Perplexity táanili’ u yila’al yaan u yúuchul desde ts’o’ok u chan máan k’iin, tumen lelo’ ku beetik ya’abach ba’alo’bo ku taasik tu paach ti’al máaxo’ob meyajtik medios, tumen contenidos ku beeta’ale’, óoli’ okoltbil u beetik, ts’o’oke’ ku k’a’abéetkunsik ti’al u tséenta’al IA, tumen beey ku kanik u jóok’es ts’íib.
U káajal túun u jóok’sa’al u kóom ts’íibil péektsilo’ob ti’ u kúuchil kaaxan Googlee’, k’ajóolta’an beey AI Overviews, ts’o’oke’ lelo’ táan u chíikbesik bix táan u ch’a’ak u muuk’ le ba’ax ku yúuchula’, beey a’alab tumen eespecialistas beyxan tumen medios.
K’áata’ab ti’ Google México bix u beetik ti’al u yilik ka yanak utsul bo’ol yo’olal información ku ch’a’ak ti’ u jeel máaxo’ob ti’al u tséentik kóom ts’íibo’ob ku jóok’sik kéen meyajnak IA. Ma’ tu núukaji’.
Edición: Emilio Gómez