OMSe’ tu chíimpoltaj Chile beey u yáax nojlu’umil Sudamérica tu’ux mina’an ko’oyil ku pa’ak’al tumen peek’

U mola’ayil Organización Mundial de la Salud (OMS) tu jets’aj le lunes máanika’, Chilee’ leti’e’ yáax nojlu’um ich Sudamérica tu’ux jach ch’éej u pa’ak’al u ko’oyil peek’ ti’ wíinik. Lelo’ jump’éel ba’al béeychaj tu jo’oloj maanal 50 ja’abo’ob meyajta’ak “prevención yéetel kananil” ich kaaj. 

“Ba’ax jets’a’abe’ ku chíikbesik meyaj ts’o’ok u beeta’al tu jo’oloj ya’abach ja’abo’ob, ti’al u kaláanta’al kaaj tu táan ko’oyil, ts’o’oke’ lelo’ ku chíikbesik bix u péek ba’al kéen kaláanta’ak u toj óolal kaaj”, beey tu ya’alaj máax jo’olbesik OMS, Tedros Adhanom Ghebreyesus, ti’ k’a’aytajil tu beetaj. “Ba’ax tu béeykunsaj Chilee’ ku ye’esik k’a’anan ba’lao’ob ti’al uláak’ kaajo’ob tu’ux táan u kaxta’al xan u ch’éenel u kíimil máak yóok’olal k’oja’an je’elili’ u béeytal u kaláanta’al ma’ u tsa’ayale’”. 

Ichil ba’ax a’alab tumen OMSe’, u ts’ook máax jtsa’ay ti’ ko’oyil tu lu’umil Chilee’, j úuch tu ja’abil 1972. Le je’ela’ jump’éel k’oja’an jach je’el u kíinsik máak kéen káajak u chíikpajal, ts’o’oke’ ku tsa’ayal tumen peek’ pak’ik ti’ wíinik.

Wa ka k’uchuk tsa’ayal ko’oy ti’ wíinike’, óoli’ u 100% ojéela’an yaan u kíimil máak tu jo’oloj chíikpajak yáax síntomas tu jo’oloj pa’ak’ak. Ba’ale’, jach táaj je’el u kaláanta’al ma’ u tsa’ayal yéetel jump’éel vacuna, u séeb ts’aatáanta’al máak yéetel u béeytal u séeb yantal profilaxis tu jo’oloj yanak máak tu’ux yaan le k’oja’anilo’.

OMSe’ tu ya’alaj, ti’ le ts’ook 50 ja’abo’obo’, u lu’umil Chile ts’o’ok u ts’áak u yóol ti’al u mu’uk’ankúunsik meyaj ku beetik ti’al u yutsil yantal kaaj, tu’ux ka kaláanta’ak ma’ u tsa’ayal le k’oja’anilo’; je’el bix jump’éel nojoch campaña ti’al u vacunarta’al peek’o’ob yéetel miiso’ob, beyxan u ts’a’abal vacunas ti’ máaxo’ob jach je’el u pa’ak’al ti’obe’ tumen naats’ u yantalo’ob ti’ u k’oja’anil; le je’elo’ suuk u yúuchul kéen chi’ibik, la’achtak wa ken kóojok máak yéetel u k’aab u chi’ peek’o’ob.