de

del

U Nobelil Físicae’ u ti’al Francis Halzen úuchik u kaxtik neutrinos jach mu’uk’antak u energíai’

Premio Nobel de Física a Francis Halzen por descubrir los neutrinos de alta energía
Foto: Nobel Prize

J belgail Francis Halzene’ chíimpolta’ab le martes máanika’ yéetel u Nobelil Física úuchik u kaxtik neutrinos jach mu’uk’an u energíai’, lelo’ partículas subatómicas táanxel tu’ux u taalo’ob ti’ galaxia tu’ux yano’on. 

J físicoe’ 82 u ja’abil, ts’o’oke’ chíimpolta’ab “yóok’olal ba’ax tu k’ubaj ti’ Observatorio de Neutrinos IceCube yéetel tumen tu kaxtaj neutrinos jach mu’uk’an u energíai’ ku taal ti’ astrofísico", beey j ts’a’ab k’ajóoltbil tumen u comitéil Nobel, u much’mubáaj Estocolmo.

“U na’at yéetel u científicoil jo’olbesaj meyaj” Halzene’ ts’o’ok u jach k’a’anantal ti’ Observatorio de Neutrinos IceCube, j a’alab tumen Academia, tu’ux xan a’alab lelo’ “jump’éel u kilómetro cúbicoil hielo yaan u sensoresil de sáasil.




Yóok’olal túun observatorioe’, aj xaak’al máako’obe’ ku béeytal “u k’amik neutrinos, jela’antak partículas subatómicas, ku jóok’olo’ob ti’ uláak’ procesos jach mu’uk’an yaniko’ob yéetel u energíail universo náach yanik.

Halzene’ síij tu kaajil Tienen (Bélgica). J ka’ansaj tu noj najil xook Universidad de Wisconsin-Madison, tu noj lu’umil Estados Unidos.

"Noj ki’imak óolal, ts’o’oke’ ma’ táan ka’ach in pa’atiki’”, tu ya’alaj j físico úuchik u t’a’anal ti’ teléfono tu súutukil úuchik u beeta’al k’a’aytajil tsikbal. 

"Ba’ale’ nojba’al in wojéetik j ts’a’ab ten le noj chíimpolala’”, tu ya’alaj. 

Academiae’ tu tsolaj neutrinos jach mu’uk’a’an yanik u energíae’ ku yantal je’el bix u yantal uláak’ partículas ti’ le mismo entornoso’ob. 

Halzene’ tu yáax ts’áaj k’ajóoltbil u tuukulil observatorioe’ tu ja’abil 1988, ts’o’oke’ yanchaj u yáantajil uláak’ aj xaak’al máako’ob.
Yáax pruebas beeta’abe’, meyajta’ab tu jo’oloj jayp’éel ja’ao’ob tak ka’aj chúun u meyaj observatorio tu ja’abil 2011. 


Xak'alutskíinsa'an tumen: Sasil Sánchez Chan