de

del

Táan u maas jach u’uya’al calentamiento global ti’ arrecifes yéetel tu k’áaxil Amazonas

Calentamiento global se acelera y está dejando daños irreversibles a arrecifes y la selva amazónica
Foto: Reuters

Ba’ax k ’ajóolta’an beey calentamiento ⁠globale ’, ku yúuchul tumen jach séen táan u yantal ba’ax k ’ajóolta’an beey combustibles fósiles, le beetik ya’abach ti ’ le ecosistemas maas jach k ’a’anan yaan ti ’ Yóok ’ol Kaabe ’ ta’aytak u k ’uchul tu ’ux ma’ táan u béeytal u yutsil yantal, tu ya’alaj Johan Rockström, máax jo ’olbesik Instituto de Potsdam para la Investigación del Impacto Climático.

Tu súutukil úuchik u ts’aan le martes máanika’, ti’ tse’ek tu beetaj Reuters Sustainability Europe, Rockströme’ tu ya’alaj loobilaj ts’o’ok u beeta’al ti’ arrecifes de coral yéetel u k’áaxil Amazonas ti’ u lu’umil Brasil ta’aytak u k’uchul tu k’iinil tu’ux mix bik’in kun béeytal u su’utul je’el bix yanik ka’acho’.

Jayp’éel ti’ le tu’ux ku yáalkab ja’ tu k’áak’náabil Atlántico, tu’ux táaka’an xan u corrienteoil ts’áak u p’iisil clima tu lu’umil Europa occidental, yéetel k’íina’ ja’ ku taal Caribee’, jach ta’aytak u wéej k’asjtalo’ob.


En español: Calentamiento global se acelera y está dejando daños irreversibles a arrecifes y la selva amazónica


U ts’ook datos científicosil jóok’sa’ane’ tu ye’esajo’ob yóok’ol kaabe’ yaan u ka’antal 1.5 grados Celsius ti’ le beyka’aj yanik u temperaturail yóok’olkabil ti’ le ja’abo’ob bíin taalako’ob, le beetik xane’ yaan u ya’abtal beyka’aj mantats’ yéetel beyka’aj mu’uk’anil u kóojol fenómenos meteorológicos extremos, tu ya’alaj. Le je’ela’ ku yúuchuli’ ma’ili’ yanak nojtsikbal yóok’olal climática ba’alo’ob tu múuch’tambalil COP31 ti’ u nojmola’ayil Naciones Unidas, yaan u káajal le 9 ti’ noviembre ku taalo’.

Mola’ayo’ob u k’áato’ob meyaj yéetel u beeto’ob wa ba’ax ti’ ba’ax ku meyajtiko’obe’, najmal u tsikbaltiko’ob ba’al yóok’olal clima, beyxan u ba’alilo’ob yóok’ol kaab, tu’ux xan ka béeyak u tso’olol ba’axo’ob ken u beeto’ob u ti’al; ma’ ti’al ka p’áatak beey jump’éel ba’al jumpáayili’, tu ya’alaj.

Aunque deben dar prioridad a los esfuerzos de descarbonización, también deberían invertir en ayudar a preservar la naturaleza, ⁠en particular en proyectos relacionados con el mantenimiento o la recuperación de la biodiversidad y las reservas de agua dulce. Rockström ⁠calificó de “increíblemente preocupante” la presión ejercida para que se suavicen las normas sobre la eliminación gradual de los vehículos con motor de combustión interna, y señaló que las subvenciones a la gasolina y al diésel estaban socavando la demanda de vehículos eléctricos por parte de los consumidores.

Xak'alutskíinsa'an tumen: Sasil Sánchez Chan