U xsecretariail Agricultura y Desarrollo Rural, Columba Lópeze’ tu ts’áaj k’ajóoltbil ka’awjeake’, tu jo’oloj las 11 áak’abe’, béeychaj u je’ets’el mokt’aan ichil mola’ayo’ob pakik oom yéetel máaxo’ob meyajtike’, ti’al ka béeyak u túuxta’al konbil ti’ uláak’ táanxel lu’umo’ob le oomo’ desde le juevesa’.
“Jach k ojel mina’an jach mix jump’éel u mejenil barrenador xnook’ol… Tu jo’oloj 28 ja’abo’obe’ mix juntéen yanaik barrenador x nook’ol tu lu’umil Michoacán. 50 u p’éel méek’tankaajo’ob tu’ux mina’an mixba’ali’, ts’o’oke’ kex 13 u p’éel agroecológico k’áaxo’ob jets’a’an Ley de Sanidad Vegetal”.
En español: Aguacateros acuerdan reanudar exportación del fruto; Sader descarta gusano barrenador
Tu ya’alaj “Senisaca yéetel u múuch’kabilo’ob kaajo’obe’ ku máan u beeto’ob xaak’al ti’al u yilko’ob bix yanik lalaj parcelas” oksa’an ichil u tsool k’aaba’ob máaxo’ob ti’alintik wa majáantik k’áax ti’al meyaj”, tumen ku ye’esa’al ti’ob mantats’ bix je’el u yila’al wa yaan wa ma’ le xnook’olo’.
Ts’o’okole’, tu ya’alaj, “mantats’ xan yaan trampeo, yéetel yaan técnicos ichil u múuch’kabilo’ob sanidad te’ kaajo’obo’, yéetel lalaj winalo’obe’ ku yéeya’al wa máax ti’al u chúukbesa’al u xaak’alil 500 hectáreas ti’ le maanal 18 mil yaan to’ono’, ti’al u yila’al wa mina’an mix juntúul ti’ le k’aasil ba’alo’, wa mix xan k’oja’ani’”.
Tu tsolaj xane’ kolnáalo’obe’ “táan u yilik u k’asa’anil le ba’ax ku yúuchulo’ tumen xáanchaj kex óoxp’éel semanas jelpaja’an le meyajo’”.
Columba Lópeze’ tu ya’alaj le chan cha’an tu’ux tsikbalta’ab yaan bin barrenador xnook’ol ti’ túuxtaj koonol oom ku jóok’sa’al ti’ u kaajil Nayarite’ “k’exbesa’aab le ba’ax a’alabo’ ka jp’áate’ ma’ jóok’osa’ab le oom mixtu’uxo’.
Xak'alutskíinsa'an tumen: Sasil Sánchez Chan