Crisis climáticae’ ku chíikbesik talamilo’ob yaan tumen ma’ keet yanik u kuxtal wíiniki’; ba’axo’ob suuk u k’a’abéetkunsik máak, beyxan u jach táaj píitmáanja’an ayik’alil jaytúul máako’ob yéetel bix u táakpajal ti’ ba’axo’ob ku jach contaminar, je’el bix minería yéetel combustibles fósilese’, ku beetik u maas náachtal u kuxtal wíinik ti’ u jeelo’ob, a’alab tumen Oxfam México.
U 0.1 por ciento kaaj maas jach táaj ayik’al tu noj lu’umil Méxicoe’ ku chíikbesik le beyka’aj u piimil emsiones ku contaminar ku beeta’al tumen u 40 por ciento kaaj maas jach óotsil kuxa’an, a’alab tumen múuch’kabil tu jo’oloj ta’aytak u káajal u nojmúuch’tambalil clima beeta’an tumen Organización de Naciones Unidas (COP 31) tu noj lu’umil Turquía.
En español: Contamina 0.1% de milmillonarios lo mismo que 40% de los más pobres en México: Oxfam
Le je’ela’, u k’áat u ya’ale’, ti’ le 128 mil 613 máako’ob maas jach táaj ayik’al yaan tu lu’umil Méxicoe’ ku k’askúuntiko’ob le beyka’aj ba’ax ku contamintarta’al tumen le 50 millonesil máako’ob maas jach óotsilo’obo’; ti’ túun ku chíikpajal u kuuch ayik’al máak ku ts’áak taak’in ti’al u beeta’al meyajo’ob loobiltik yóok’ol kaab.
“Tak ichil máaxo’ob yaan taak’in ti’obe’ yaan nukuch xáak’abo’ob ichilo’ob”, tu ya’alaj Oxfam México ti’ ts’ook xaak’al tu beetaj. Chéen le ka’atúul máak maas jach ayik’al Méxicoe’, Carlos Slim yéetel Germán Larrea, ikil táan u meyaj u mola’ayo’obe’, ku beetiko’ob u yantal óoli’ u chúumukil (43.7 por ciento) ti’ emisiones ku jóok’sa’al tumen tuláakal le 128 mil 613 ayik’al máako’obo’. Múuch’kabile’ ku tukultike’, beey u yila’al maas ya’ab ba’al ku k’askúuntike’ tumen tu k’áatchibtaj yéetel encuestas beyka’aj ku náajalta’al yéetle beyka’aj ku xu’upul, beyxan bix u péek ich kaaj máak -u ya’abile’ ti’ avión privado ts’o’oke’ lelo’ jump’éel bix u maas jach beeta’al u yantal contaminación-, yéetel uláak’e’ leti’e’ taak’in ku ts’áako’ob ti’al u beet’aal uláak’ meyajo’ob je’el bix minería yéetel combustibles fósiles.
Xak'alutskíinsa'an tumen: Sasil Sánchez Chan