K'iintsil
La Jornada
15/04/2026 | Ciudad de México
Te’el k’iino’oba’ Fiscalía General de la República (FGR) táan u k’exik bix yanik u baakel u meyaj, ts’o’oke’ yéetel lelo’ yaan u ts’áak meyaj túumben fiskaalias, ichil le je’elo’obo’, ti’ yaan le ku ts’aatáantik réekomendasyoones yéetel keejas ti’ ba’axo’ob yaan ba’al u yil yéetel Derechos Humanos, ba’ale’ beyxan le ku julik u meyaj yóok’olal wíinik, kaajo’ob, máasewal kaajo’ob, yéetel áafromejikaano’ob, ts’o’oke’ yaan u ka’ kuxkíinsa’al mola’ay tu ku xak’alta’al Delitos Sociales y Políticos del Pasado ti’al u jach ila’al ba’ax j-úuch ichil u ja’abilo’ob 1965-1990.
Le je’ela’ jts’a’ab k’ajóoltbil ich Diario Oficial de la Federación, ts’o’okole’ k’eexil beeta’ab tu éestatuutoil u meyaje’ jump’éel ba’ax ku na’ata’al beey k’eex ichil FGR ka’alikil jo’olbesa’an tumen Ernestina Godoy, máax yaan u ts’áak k’ajóoltbil le viernes ku taala’, u meyajil Plan Integral de Procuración de Justicia.
Ichil túun k’a’aytajil beeta’ab ich Diario Oficial de la Federacíón, jts’a’ab k’ajóoltbil Fiscalía Especial en Investigación de Delitos Sociales y Políticos del Pasado (FEIDSPP) unaj u “táakpajal ich xaak’alo’ob yéetel, wa tumen k’a’abéetchaje’, u kaxtik u beetik yáax xaak’alo’ob, u je’ik u káarpetasil xaak’al yéetel u yilik proseesos penaales yaan ba’al u yil yéetel u p’a’atal paachil u páajtalilo’ob wíinik, deliitos sosyaales yéetel poliitikos beetchaj ja’abo’ob paachil, je’el bix uláak’ ba’alo’ob j-úuch ichil u ja’abilo’ob 1965 yéetel 1990”.
Le fíiskaliaa’ yaan u ts’aatáantik ba’axo’ob jbeeta’ab tumen fíiskalia, láayli’ xan beey k’aaba’inta’abo’, ka’alikil táan u beetik u jala’achil Vicente Fox Quesada, tu’ux xan beeta’ab u juusyoil -kex ma’ jéets’ u koondenaili’- máax beetik ka’ach u jala’achil Luis Echeverría Álvarez úuchik u yantal kiinsajtáambal tu k’iinil 2 ti’ octubre ti’ u ja’abil 1968 yéetel 10 ti’ junio ti’ u ja’abil 1971.
Xak'alutskíinsa'an tumen: Sasil Sánchez Chan