Máax beetik u secretarioil Salud, David Kershenobich Stalnikowitz, tu ts’áaj k’ajóoltbil le martes máaniko’, es que ku tukulta’ale’, tu noj lu’umil Méxicoe’ kaja’an kex 430 mil máako’ob yaan ti’ob VIH, ts’o’oke’ ti’ le je’elo’obo’, kex u 70% ts’o’okili’ u je’ets’el u diagnóstico’ob, le beetike’ jump’éel ti’ noj meyajo’ob unaj u beeta’al tumen u jala’achil u noj lu’umil Méxicoe’, leti’ u kaxtik u yil tu’ux yaan le 128 mil máaxo’ob láayli’ ma’ u yojelo’ob wa kuxa’ano’ob yéetel le k’oja’anilo’.
Ti’ u tse’ekil jala’ach j beeta’ab Palacio Nacionale’, Kershenobich Stalnikowitz tu ya’alaje’, u meyajil jala’ache’ táan u kaxtik tselik VIH ichil k’oja’anilo’ob k’askúuntik u toj óolal kaaj ti’al u ja’abil 2030, ba’ale’ le je’elo’ u k’áat u béeykuns yéetel u meyajil diagnóstico, byexan tratamiento yéetel prevención.
En español: 30 por ciento de las personas que viven con VIH en México desconoce que son portadoras: Ssa
Tu ya’alaje’, pruebas ku beeta’al ti’al u yila’al wa tsaayal ti’ máake’, ku béeytal u k’áata’al ti’ je’el ba’axak unidad de yáax nivel ti’ le 32 u p’éel estados yaan ti’ u noj lu’umil México, ts’o’oke’ ku beeta’al xan jayp’éel noj meyajo’ob je’el bix u feriasil toj óolal ti’ najilo’ob xook yéetel kúuchilo’ob meyaj. Tu ya’alaje’, ku k’áat óolta’al ti’ tuláakal máaxo’ob ts’o’ok u káajal u yantal ti’ actividad sexuale’, ka u beet le pruebao’.
Kershenobich tu ya’alaj u tratamientoil VIHe’ xma’ bo’olil yéetel yaan u ts’aakil te’el kúuchilo’ob toj óolalo’ob, je’el bix IMSS, ISSSTE yéetel ti’al Fuerzas Armadas. Beyxan, tu ya’alaje’ ti’ le máaxo’ob yaan u diagnósticoe’ ku ts’a’abal ts’aak ti’ob kex ti’al óoxp’éel winalo’ob, tumen ku kaxta’al ma’ u xóot’ol u ts’a’akalo’ob yéetel xan u p’íitkunsa’al u k’ujsa’al máak tak te’el kúuchilo’ob ts’akyaj.
Beey túuno’, tu tsikbaltaj u 95% máax ti’ yaan diagnósticoe’ ku k’amik ts’aak, yéetel ti’ le je’elo’obo’, u 95% ts’o’ok u béeytal u controlarta’al u virusil. Tu ya’alaje’ juntúul máax yaan u virusil indetectable’, ma’ táan u pak’ik xan ti’ uláak’ máak, le beetik beey prevención u meyaj xan.
Xak'alutskíinsa'an tumen: Sasil Sánchez Chan
