de

del

K’áak’ eelsik Amazoníae’ ya’abchaj 253%; k’a’ayta’ab estado de emergencia ti’ 36 méek’tankaajo’ob

Incendios en Amazonía brasileña crecen 253%; declaran el estado de emergencia
Foto: Afp

Ba’ax táan u yúuchul yéetel El Niño, ⁠cambio climático beyxan ba’axo’ob ku beetik wíinike’ táan u beetik u ya’abtal k’áak’ ku yelel tu puksi’ik’al Amazonía tu lu’umil Brasil te’ winala’. Le beetik jtup k’áak’o’ob táan u séebkunsik u jáawso’ob k’áak’, ba’ale’ buuts’e’ táan u beetik u ku’upul u yiik’ kajnáalo’ob, yéetel táan xan u je’elsik meyajo’ob unaj u beeta’al ti’ kaajo’ob yaan naats’.

Tu yáax ka’ap’éel semanail octubree’ yanchaj mil 670 u p’éel tu’ux jóop’ k’áak’ tu noj lu’umil Amazonas, ts’o’oke’ lelo’ ku beetik ka’anchaj kex 253 por ciento wa ku ke’etel yéetel le yanchaj láayli’ te’ k’iino’obo’ ba’ale’ ti’ le ja’ab máaniko’, beey úuchik u chíikpajal tumen u datosil sistema de vigilancia tu kaajil Amazonía. 

U jo’olpóopilo’ob kaaje’ ku tukultiko’ob k’áak’e’ yanchaj máax t’abej, ts’o’oke’ jach ka’anchaj u buuts’il yéetel tu beetaj u yantal u k’a’aytal estado de emergencia, kex ti’ 36 u p’éel u méek’tankaajilo’ob Amazonas, tu’ux yanchaj talam ti’ máak ti’al u ch’a’ak u yiik’. 

“Talam bix yaniko’on”, tu ya’alaj Luis Rios, juntúul kolnáal jubilado ti’ u méek’tankaajil Autazes, tu noj lu’umil Amazonas, máax ts’o’ok u talamtal u ch’a’ak u yiik’ de áak’ab, yéetel ts’o’ok xan u chu’upul u yich tumen. 

Tumen táan u k’astal iik’ yóok’olal k’áak’ seen joopole’, ts’o’ok u ch’éenel u beeta’al meyajo’ob táankab, tu kaajil Manaos, tu’ux kaja’an maanal dos millonesil máako’ob; najilo’ob xooke’ tu k’alo’ob joolnaj le miércoles máaniko’.

Suuka’ane’ agosto yéetel septiembre maas jach tikin u máan te’ Amazoníao’, leti’ ken maas jach talamchajak u controlarta’al k’áak’,.  

Xak'alutskíinsa'an tumen: Sasil Sánchez Chan