Jacana ch’íich’ ku xíimbal yóok’ol ja’ yéetel ''u yaal u yook Jesucristo''

Juntúul ch’íich’ yaan u jach chowak xaaw yéetel íich’ak, le beetik ku béeytal u xíimbal yóok’ol le’ob, beyxan xíiwo’ob ku sáal éets’el yóok’ol ja’ob beey úumedalo’ob beyxan pantaano’ob yaan ichil u k’áaxil Área de Protección de Flora y Fauna Laguna de Términos. Ich káastelan t’aane’ k’ajóolta’an beey Jacana wa “dedos de Jesucristo”.

U sientiifikoil k’aaba’e’ Jacana Spinosa. “Juntúul chichan ch’íich’il ja’, ts’o’oke’ tumen chowak u xaaw yéetel u yaalo’obe’ ku béeytal u xíimbal “yóok’ol le ja’o’”; u pool yéetel u kaale’ boox, u wíinkilale’ k’as chak boox, u koje’ k’aank’an yéetel yaan jump’éel u k’aank’an eskuudoil tu táan u pool xan, ts’o’oke’ k’u’uk’mel yéetel le ku xik’nale’ samal koob wa samal ya’ax”, beey tu tsolaj Jacqueline May Díaz, máax beetik u k’a’aytajilo’ob u múuch’kabil Desarrollo y Medio Ambiente, A.C.

Táankelem ch’íich’o’obe’ maas ma’ fuerte u boono’obi’, saktak yéetel k’as box chak, mina’an xan u eskuudoi’, le beetike’ je’el bix u bin u ch’íijile’ beey xan u bin u piimtal u k’u’uk’mel.

“U yaal u xaaw yéetel u xaawe’ bek’echtak yéetel chowak, beyxan u yíich’ak, ts’o’oke’ beeta’an u ti’al u béeytal u xíimbal yóok’ol le’ob, le beetik ku ya’alal “ku xíimbal yóok’ol le ja’o’”. Beyxan pata’an u k’aaba’ beey “u yaal u yook Jesucristo”.

Le ch’íich’o’oba’ mejentak. Ku p’isik ichil 21 yéetel 24 sentiimetro’ob. Jump’éel ti’ le ba’axo’ob maas chíika’an ti’e’, leti’e’ kéen xíimbalnak yóok’ol le ja’o’. 

U xch’uupulile’ maas nojoch ti’ u xiibil, ts’o’oke’ ku yantal ya’abach u núup.  

Xak'alutskíinsa'an tumen: Sasil Sánchez Chan