Ts’aawayak’, ku satkubáaj tu ch’i’ilibil che’ob

Ts’aawayak’e’ ku satkubáaj ichil u ch’i’ilibil che’ob tu’ux ku na’akal, tumen u boonile’ ya’ax

wa je’ex u ti’al le che’obo’, le beetik séeb u satkubáaj te’el che’obo’. Ts’o’okole’ u xch’upul

ba’alche’ile’ maas nojoch ti’ u xiibil.

Le ik’ela’ nojoch yéetel mu’uk’a’an. Méek’a’an tumen u baatsil Mantidae, ts’o’ok u ch’i’ibale jeets’el México yéetel Centroamérica. Kaja’an ichil u k’áaxil Área de Protección de Flora y Fauna “Laguna de Términos”.

Óoxmúuch’ u yook yaan, de a ka’akap’éel. Ka’ ts’íite’ tu táanil u wíinkilal yaan, óoli’ beey u k’ab u meyaj ti’e’. Paachile’ yaan uláak’o’ob yéetel le ku béeytal u wa’atal, tu tsolaj Jacqueline May Díaz, máax beetik u k’a’aytajilo’ob u múuch’kabil Desarrollo y Medio Ambiente, A.C.

”U boonile’ ya’ax wa chakbe’en. U xch’uupulile’ ku p’isik ichil 10 yéetel 11 cms, yéetel u xiibile’ ichil 7 tak 8 cms”.

Tu tsikbaltaj xane’ u xch’uupulile’ yaan u mejen p’aayach xiik’o’ob; chéen u chan jaats u nak’ ku pixko’ob; ka’alikil u xiibile’ óoli’ chúuka’an u xiik’.

“Ik’elo’obe’ ku yila’al México, Guatemala, Honduras, Nicaragua, Belice yéetel El Salvador; suuk u yila’al tu’ux ku beetik ooxol.

Jbiiologóo Fermín Chaidez Ochoae’, tu tsolaj ts’aawayak’e’ ku jaantik uláak’ ik’elo’ob kuxa’an yéetel ku péek, je’ex xya’axkacho’ob yéetel jmáaso’ob, beyxan mejen xna’ats’uno’ob”.