Te’el ja’aba’, beetchaj u 79 u téenal Festival de Cannes, ba’ale’ ma’ilik okok máak tu kúuchil tu’ux kun beetbile’, yaan ba’al jela’an ku yu’uba’ali’.
Cannes 79e’ jsúut cha’an tu’ux ku chíikpajal saajkil. Ma’ chéen político wa económico saajkili’. Tumen maas nojoch le sajkil yano’: sajak máak u múul yantal yéetel uláak’o’ob. Sajak máak u p’atik teejel le yóok’ol kaaba’. Sajak máak u p’áatal tu juunal. Sajak u sa’atal ts’íibolalo’ob. Sajak tak u beetik uláak’ creacióno’ob.
Le beetike’, jach sáasil úuchik u chíikbesa’al ya’abach ti’ le k’a’anan películaso’ tumen leti’e’ ba’alo’ob je’el ku ye’esiko’obo’.
Tu cha’anil Hope, Na Hong-jin tu ye’esaj jump’éel kaaj ku kaxtik bix u defendertkubáaj ti’ sajbe’entsil yaan, le beetik ku yantal u ye’esik u jaach jaajil ba’ax ku yúuchul: ya’abach juntéenake’, k’aak’as ba’ale’ ma’ táanxel tu’ux u taali’, tumen láayli’ leti’e’ kaajo’ob ts’o’ok u kanik u ch’a’ako’ob le saajkilo’ ba’ale’ yéetel violencia.
En español: Cannes 79: películas para un mundo que ya no sabe convivir
U cha’anil Cowarde’, míin jump’éel ti’ le maas tsikbalta’ab tu ka’ jaats le festivalo’, chíikbesa’ab u yóol xiib tu chúunukil Primera Guerra Mundial ti’al u k’áatchi’ibtik wa je’elili’ u yantal jump’íit ternura tak tu’ux yaab maquinaria maas mu’uk’a’an.
Tu cha’anil The Man I Love, Ira Sachse’ béeychaj u ye’esik jump’éel ba’al maas talam: u kuxtal wíinik ku kaxtik u yaabiltik máak yéetel u ch’íijil ti’ wíinkilalo’ob jejeláas bix yanik. Ts’o’oke’ tumen ma’ u k’áat ka’ach u chíikbes ba’al beey melodramae’ tu kaxtaj bix u ye’esik u fragilidad wíinik.
Beey túuno’, tak Pedro Almodóvar, yéetel u cha’anil Amarga Navidad, óoli’ beey jk’áal ti’ u ka’anatsil tuukul juntúul máak kaxtik u beetik cha’ano’ob tu lu’umil Europa, ba’ale’ ku kájaal u paktikubáaj tu juunal tumen ma’ u yojel jach tu beel bix je’el u béeytal u ka’ ilik yóok’ol kaab.
Ba’ale’, kex tumen yanchaj ya’abach ba’al téeje’, chíikpaj xan u kaaxanil ternura. Ti’ túun xan tu ye’esubáaj Méxicoi’.
Guillermo del Toro táakpaj Cannes tu’ux tu ye’esaj óoli’ beey táan u ka’ k’a’anankúunsik monstruos ichil u meyajil cine, tumen ma’ chéen fantástico ba’alo’obi’. Uláak’ bix u pakta’al wa u na’atal saajkil.
Ts’o’oke’ ma’ yanchaj uláak’ cha’an tu maas na’ataj a ke La Bola Negra.
Xak'alutskíinsa'an tumen: Sasil Sánchez Chan