K'iintsil
Astrid Sánchez
15/06/2026 | Mérida, Yucatán
LGBTTT kaaje’ ts’o’ok u ye’esik u yojel bix u líik’sik u juum u t’aan ba’ale’ beyxan bix u k’iimbesaj. Beey úuchik tu kaajil Puerto Progreso úuchik u beeta’al jump’éel manifestación tu’ux k’áata’ab jejeláas ba’alob ti’al u yutsil u kuxtal le jaats kaajila’.
“Walkil jayp’éel ja’abo’ob paachile’ míin bejla’a ts’o’ok k kíinsa’al, k loobilta’al wa k biinsa’al k’albil ka’ach yóok’olal máaxo’on yéetel yóok’olal máax k yaabiltik, ba’ale’ bejla’e’ jáalk’ab k beetik yóok’olal uláak’ máaxo’ob tu líik’saj u juum u t’aano’ob, le beetik táan k k’iimbesaj walkila’”, tu ya’alaj juntúul máaxo’ob jo’olbes ka beeta’ak Marcha de la Diversidad Progreso 2026.
Te’el ja’aba’ tu chukaj u lajuntéenil u beeta’al noj xíimbal te’el kaajo’, tu’ux páayt’anta’ab tuláakal sexo-genéricas kaajo’ob.
Meyaj ti’al u beeta’ale’ je’el u biinsik jayp’éel horas: máaxo’ob ku táakpajale’ ku kaxtik u maas utsul nook’o’ob. Glamoure’ ku chíikpajal kex náach yaan máak, tumen ku ts’áak u nuxi’ pelucas, tacón jach táaj ka’anal, maquillaje’ yéetel uláak’ nu’ukulo’ob ku k’a’abéetkunsa’al ti’al le súutuko’, je’el bix xan ts’íibo’ob ti’ carteles yéetel banderas.
“Mina’an mix ba’al utskíinsbil”; u’uypaj ka’alikil juumnaj k’a’amkach paax, je’el bix reguetón yéetel electrónica.
Ku ya’aliko’obe’, juntúul gay, xibilch’uup, ch’upulxiib, intersexual wa queere’ ma’ k’a’abéet u ts’a’akali’, mix xan unaj u juzgarta’al máak wa u yila’al ka k’éexek u yóol máaki’, mix xan ba’ax uts tu yich wa bix u tuukul.
Xíimbale’ káaj Unidad Deportiva Morelos tak ka’aj k’uch Malecón.
"Orgulloe’ u páajtalil k machik k k’ab yéetel k ts’u’uts’ikbáaj kex mix máak kéen u ya’al wa ba’ax wa ma’ táan u páajtal k beetik”, tu ya’alaj juntúul máax táakpaj te’el súutuko’.
Xak'alutskíinsa'an tumen: Sasil Sánchez Chan
