Ka’aj j k’uch Nasry Asfura tu jala’achil Hondurase’, yéetel úuchik u suut xan máax tu beetaj u jala’achil Juan Orlando Hernández, máax j ts’a’ab u si’ipil tumen Estados Unidos yóok’olal narcotráfico, tu ka’atúulal tumen bóoch’kinsa’abo’ob tumen Casa Blancae’, tu chíikbesaj ti’al u péeksajil kaaj yaan te’elo’, junsúut “k’aas, yaj óol”.
Beey tu tsolaj Miriam Miranda, máax táaka’an ichil u múuch’kabil Organización Fraterna Negra Hondureña (OFRANEH): “K’a’abet k na’atike’, le ba’ax ku yúuchul weye’, jump’éel ba’al jok’a’an ti’ política ku je’ets’el táanxel tu’ux. Hondurase’ jump’éel experimento káaj u beeta’al walkil ya’abach ja’abo’ob paachil, ts’o’oke’ láayli’ xan u yila’al bix u yúuchul ba’al yóok’olal ba’ax ku beetik extrema derecha, máax’ ts’o’ok u ti’alintik óoli’ tuláakal América Latina.
U yojelo’obe’ wa ku béeykunsiko’obe’ yaan u béeytal u beetiko’ob ti’ uláak’ kaajo’ob”. -Ba’ax le ku experimentarta’alo’ -Tu’ux beeta’an yáax golpes de Estado ti’ le k’iino’ob yano’ona’, tu’ux ku lúubsa’al u muuk’ jala’ach tumen u jeel jala’ach. Weye’, tu ja’abil 2009e’, yéetel Manuel Zelaya.
En español: Honduras, laboratorio de la extrema derecha ''desde hace muchos año''
Tu paache’ k’uch u jeelo’ob. Tu’ux táan u beeta’al experimentos yéetel Zonas de Empleo y Desarrollo Económico. Weye’. (ZEDE Próspera, máaxo’ob ti’alintik Pay Pal yéetel Palantir tu petenil Roatán, jump’éel lu’um tu’ux jeets’el a’almajt’aano’ob, tribunales, sistema impositivo yéetel u muuk’il u kaláanta’al kaaj tu lu’umil Honduras). “Weye’ ku meyajo’ob tu beel, tumen yaan mola’ayo’ob maas ma’ mu’uk’antako’obi’, ts’o’oke’ mina’an Estado de derecho.
Desde weye’ ku béeytal u ch’a’ak u muuk’. Javier Mileie’ táan xan u kaxtik u beetik lela’ tu lu’umil Argentina. Tu táan túun le je’ela’, ba’ax uláak’ p’aatal to’on. K p’áatal wa’atalil.
Miriam Miranda juntúul boox ko’olel, ka’anal yéetel mu’uk’a’an, “kex 60 u ja’abil”, ku k’as che’ejtik, ka’alikil tu chan k’olaj u ku’uk yéetle u ti’al Berta Cáceres máax táaka’an ich Consejo Cívico de Organizaciones Populares e Indígenas (COPINH) tu’ux ba’atelnajo’ob tu ja’abil 2009 úuchik u yantal golpe tu táan Zelaya, juntúul jala’ach k’as progresista, máax tu yóotaj u k’exik jayp’éel a’almajt’aano’ob tak ka’aj kóoj tu mu’uk’a’an yanik oligárquía.
Tu meyajil “Campamento por la Vida” ets’ekbal walkil waxakp’éel semanas paachil te’el noj kaajo’, ku béeytal u yila’al u muuk’il kaaj, yéetel u meyaj abogados, beyxan táanxel kajil máak, yéetel uláak’ máako’ob.
Xak'alutskíinsa'an tumen: Sasil Sánchez Chan