U chowak wíinkilal, u mejen ook yéetel u xíimbal bey esee’ ku k’a’ajsik bix u jíiltkubáaj juntúul kaan, le beetik je’el u xa’ak’tik u tuukul máaxo’ob ilik chéen bey ich k’áaxo’; ba’ale’ memeche’ juntúul áayim ma’ táan u beetik k’aas yéetel u jets’maj u moots tu Petenil Yucatán. J biólogo yéetel u j ka’ansajil ciencias Cristóbal Carrión tu tsolaje’ juntúul ba’alche’ ku beetik u pakta’al, ma’ chéen yóok’olal bix u wíinkilal, beyxan yóok’olal u boonilo’obi’, yéetel bix u xíimbal ichil xíiwo’ob yéetel u sojolil k’áax.
Eslizón yucateco u k’aaba’ ich káastelan t’aan. Mesoscincus u géneroil, yéetel méek’a’an tumen Scincidae baatsil. Mesoscincus schwartzei u científico k’aaba’.
En español: Eslizón yucateco, inofensivo lagarto originario de la selva maya
Ka yáax chíikbesa’ab chan ba’alche’ tu ja’abil 1884e’, jbeeta’ab tumen juntúul naturalista j-alemanil Johann Guztav Fischer, ba’ale’ je’el bix suuka’an u yúuchule’, káaj u jelbesa’al u k’aaba’ beyxan ba’axo’ob chíikbesik wa leti’e’ tak ka’aj p’áat u k’aaba’ je’el bix le bejla’o’. Yaan ku yila’al tu noojol-lak’inil México, beyxan Belice yéetel Guatemala.
Tu noj lu’umil Méxicoe’ yaan Quintana Roo, Yucatán yéetel Kaanpech. Suuk u yantal ti’ k’áax, tu’ux ya’abach sojol yaan, tumen ti’ ku ta’akikubáaj yéetel jach ma’alob ti’al u janal beyxan u péek. Kex tumen juntúul áayime’, u wíinkilale’ chowak yéetel u yooke’ kóom, le beetike’ maases beey kaane’.
Bey túuno’, Carrión ku ya’alike’ suuk u jantik ik’elo’ob ku máan ti’ lu’um, je’el bix amo’ob yéetel mejen x nook’olo’ob, ba’ale’ yaan k’iine’ ku jantik xan anfibios yéetel mejen reptiles. Ku p’isik ichil 20 tak 25 centímetros, tak tu nej.
Xak'alutskíinsa'an tumen: Sasil Sánchez Chan
